Jak pokonać stres?

Stres… Bywa, że bezlitośnie zżera od środka. Doświadczane napięcie sięga wtedy zenitu i powoduje wewnętrzny paraliż. Nawet najlepiej przygotowane spotkanie, rozmowa kwalifikacyjna, egzamin lub prezentacja okazują się jedną wielką porażką. Pomimo posiadania wysokiego poziomu wiedzy i kompetencji, wszystko kończy się oceną negatywną lub znacznie poniżej oczekiwań. Długi okres ciężkiej i solidnej pracy zostaje zamieniony w zanik pamięci, pomieszanie dobrze znanych treści lub chaotyczne i nienaturalne odpowiadanie na najprostsze pytania.

Tak! Warto zdobyć umiejętność panowania nad stresem. Nie ma bowiem proporcjonalnej relacji pomiędzy wcześniej włożonym trudem i uzyskanym później rezultatem. Przy założeniu, że niezbędna praca została wcześniej wykonana, często najwięcej zależy od tego, jak sobie radzimy z bodźcami stresującymi, w sytuacjach typowych oraz sporadycznych, zwłaszcza w nowym miejscu lub wobec nieznanych osób.

Najpierw zauważmy, że przyczyną stresu jest wzmożony stan napięcia, zwłaszcza u ludzi skłonnych do perfekcjonizmu. Ścierają się dwa fronty. Z jednej strony jest zadanie do podjęcia, zaś z drugiej wewnętrzny przymus, aby wszystko wykonać idealnie, bez zarzutu. Brak doskonałego rezultatu jest interpretowany jako niewykonanie zadania i porażka, co utożsamiane jest z byciem do niczego. Perfekcjonista opiera się zasadniczo na sobie; stąd zdecydowanie nadmierna troska, aby wszystko dopiąć na ostatni guzik. Wewnętrzny imperatyw, aby uzyskać doskonały wynik, wyzwala lęk przed potencjalnym niepowodzeniem: wszak cel może nie być osiągnięty. Lęk zaś działa paraliżująco. Człowiek traci także duże ilości energii na zamartwianie się i już „dziś” ma przytłaczające myśli odnośnie tego, co będzie „jutro”. Stresująca sytuacja jest postrzegana jak Sąd ostateczny, „być albo nie być”. Wyolbrzymienie  powoduje, że ewentualna porażka jawi się jako „koniec świata”. Widmo śmierci… To jeszcze bardziej nakręca i generuje proces bycia „zżeranym przez stres”. Do tego dochodzi swoiste odczucie bycia samemu wobec jakiejś nieokreślonej siły, która czyha, aby zaatakować i powalić. Przy takim samopoczuciu spada także efektywność prowadzonych przygotowań.  

To wszystko powoduje postawę nadmiernego przejmowania się. W rezultacie, stres doprowadza do porażki lub przynajmniej dużo słabszych wyników wobec posiadanych predyspozycji. Największa pokusa polega na tym, że człowiek opiera się jedynie na sobie i cały zatraca się w „doczesnej sprawie”, zapominając o perspektywie wiecznej.   Jezus, aby nam pomóc,  daje rewelacyjny lek na „chorobę stresową”. Wielokrotnie powtarza: „Nie troszczcie się zbytnio”, „Przecież Ojciec wasz niebieski wie, że tego wszystkiego potrzebujecie” (por. Mt 6, 24-34).

Tak! Klucz do sukcesu, to każdego dnia trochę czasu poświęcić na solidną medytację prawdy, że Bóg doskonale wie, czego potrzebujemy i chętnie nam pomoże. Coraz głębsza świadomość tej prawdy prowadzi do wzrostu wewnętrznego pokoju. Po prostu, robię, co mogę, a potem niech się dzieje wola Boża; niech Bóg reszty dokonuje. Takie przekonanie stopniowo zmniejsza stres, gdyż znika wewnętrzne napięcie generowane przez przymus uzyskania doskonałego wyniku jedynie o własnych siłach. „Boży luz” nie obniża, ale wręcz poprawia rezultaty. Dlaczego?

Energia nie jest bowiem zżerana przez stres, ale jest przeznaczana na efektywną pracę. Serce otwiera się na łaskę nadprzyrodzoną, która uzupełnia i super przemnaża owoce ludzkiego wysiłku. Nawet najważniejszy egzamin jest przeżywany jedynie jako „pewna doczesna sprawa”, będąca drobnostką wobec „Wiecznej Sprawy” królestwa Bożego. To chroni przed myśleniem katastroficznym i daje zdrowy dystans, dar Ducha Świętego. Przezwyciężane jest także poczucie samotności i małości wobec bezmiaru wymogów. Wiara w obecność nieskończonego i troskliwego Boga pozwala iść w miarę spokojnie nawet na największą batalię. Zawierzenie Bogu daje potężną siłę, która usuwa paraliżujący stres. Wszak żadna sytuacja nie jest w stanie zaskoczyć i pokonać Boga. Wszechmocny Ojciec doskonale wie, czego najbardziej potrzebujemy… Boże, bądź uwielbiony, że uwalniasz nas od niszczącego stresu…      

20 czerwca 2015 (Mt 6, 24-34)

     

Chwile ukojenia

Filiżanka kawy, szklanka herbaty, mały sok lub zwyczajny kubek wody… Wybór ma drugorzędne znaczenie; kwestia gustu i fizycznych potrzeb organizmu. Duchowo, najważniejszy jest fakt prostego zatrzymania się, delektowanie się przyjemnym smakiem i spokojne trwanie „tu i teraz”. Takie chwile są bezcennym skarbem, zwłaszcza rano, u progu kolejnego dnia. Istotne znaczenie ma to, aby zaistniał jakiś skrawek dotykalnego szczęścia.  Maluteńki konkret ma większą duchową moc niż ogromna abstrakcja. Z pomocą pozytywnej odrobiny „tego, co jest” można przezwyciężyć tony negatywnych myśli odnośnie „tego, czego nie ma i nie będzie”. Uprzednie doświadczenie „małego szczęścia” otwiera drogę do „krainy wielkiego szczęścia”. Pęd, megalomania i ciągłe myślenie o „ważnych sprawach” odcinają od rzeczywistości. Następuje potrójne zerwanie jedności: z samym sobą, z otaczającym stworzeniem i przede wszystkim z Bogiem. Kluczem do „powagi życia” jest „coś” malutkiego, ale realnego. Ten konkret odgrywa rolę przewodu, poprzez który może dopłynąć cały strumień Bożych darów. Jak nie ma przewodu doprowadzającego energię, to nawet mieszkanie w pobliżu elektrowni nic nie pomoże. 

Dlatego poranna chwila zatrzymania, np. przy kawie ma tak wielkie duchowe znaczenie. Przyjemność smakowania i prostego trwania jest kojącym stykiem z rzeczywistością. Dobrze, gdy towarzyszy temu kontemplacja jakiegoś krajobrazu. W sumie wystarczy nawet zwyczajne drzewo, z całym bogactwem gałęzi, gałązek i liści. Trzeba zapomnieć w tych chwilach o wszelkich sprawach, zwłaszcza ważnych, które wypełniają grafik. Istnieje tylko czynność smakowania, wyciszenia i zachwytu. Kto mówi, że nie ma czasu, to znaczy, że tak naprawdę nie chce i woli krzywdzić siebie. Jeśli brakuje czasu, można wstać kilka minut wcześniej. Ale fakt, okazuje się w praktyce, że dla wielu ludzi jest to trudne do wykonania. Do gry włącza się bowiem zły duch, który za wszelką cenę nie chce dopuścić do takich chwil prostego trwania i ukojenia. Ciekawa sprawa! Zły duch zbytnio nie martwi się porannymi modlitwami odmawianymi w pośpiechu. Ale proste, kontemplacyjne trwanie, z Bożą miłością w sercu, to już coś groźnego dla diabelskich iluzji. Jest to bowiem czas, gdy człowiek nawiązuje realny kontakt z rzeczywistością.

Szkoda, gdy człowiek daje omamić się złudnym myślom, że nie ma czasu lub nie potrafi zdecydowanie powiedzieć: „Teraz zatrzymuję się”. Jeśli „wielkie i liczne sprawy” w głowie nie pozwalają zasmakować pokoju serca przy filiżance kawy lub kubku wody, to znak poważnego problemu duchowego. Warto odkryć bogactwo tego prostego zajęcia, zwłaszcza rano. Jest to okazja, aby podjąć Jezusową modlitwę o jedność: „Ojcze święty, (…) aby stanowili jedno, tak jak My jedno stanowimy, (…) aby widzieli chwałę moją” (por. J 17, 20-26).  Chwile kontemplacji umożliwiają jednoczący styk z rzeczywistością. Warto wyróżnić trzy główne rodzaje powstającej jedności.

Otóż człowiek nawiązuje kontakt z samym sobą. Powstaje swoista „gorąca linia” z głębią swego serca, co owocuje w postaci jedności wewnętrznej. „Wiem, kim jestem, i czego chcę”. Drugi rodzaj jedności dotyczy otaczającej rzeczywistości. Wyobcowanie zapędzonego człowieka jest zastępowane przez „bycie u siebie” w dowolnej przestrzeni. Jeszcze cenniejszy jest fakt łatwiejszego nawiązywania kontaktu i wchodzenia w stan jedności z innymi ludźmi, nawet o bardzo odmiennych poglądach. Najważniejsza jest jednak jedność z Bogiem. Powstaje swoista więź jedności, która łączy serce człowieka z Sercem Boga. Z „Bożej Elektrowni” energia dopływa do „mieszkania ludzkiej duszy”. Niezwykłe! Banalny zewnętrznie gest picia kawy lub zwykłej wody staje się czasem zjednoczenia z Bogiem. Duch Święty wypełnia duszę Bożą chwałą: miłością, pokojem, wyciszeniem. Zjednoczenie z Bogiem, z pomocą pokornej odrobiny szczęścia, staje się fundamentem do podejmowania wyzwań, jakie na człowieka czekają w ciągu dnia i całego życia. Panie, pomagaj nam odkrywać sens kontemplacyjnych chwil…  

21 maja 2015 (J 17, 20-26)

Wiara i wyciszenie

            Co ciekawego można zrobić w Adwencie? Na pewno warto wprowadzić swe wnętrze w "stan wyciszenia”. To uprzywilejowana metoda, aby przyjąć adwentową łaskę "duchowego ukojenia”. Pokój serca jest wielką szansą, aby usłyszeć to, co dotąd było niesłyszane; dostrzec to, co dotąd pozostawało niedostrzegane. Ta „nowa wiedza” może uchronić przed jakąś życiową tragedią, której potem się już nie cofnie.

W hałasie i w biegu spontanicznie człowiek zaczyna mówić głośniej i staje się bardziej natarczywy. Bez złej woli, rozmowa często przekształca się w usilne przekonywanie do swoich racji, „pobożnych” lub „bezbożnych”. Zewnętrzne zapędzenie powoduje wewnętrzny chaos. Efektem tego jest utrata zdolności słyszenia tego, co drugi tak naprawdę mówi.     

Adwentowe wyciszenie jest wielką szansą, aby lepiej zobaczyć rzeczywistość taką, jaką ona naprawdę jest. Staje się to możliwe poprzez szczerą postawę: „Słucham cię”. Wówczas w miejsce przekonywania do swoich racji wchodzi postawa pokornego dzielenia się swoim postrzeganiem prawdy.  Zanim ewentualnie zaoponuję, najpierw dokładnie sprawdzam, czy w ogóle dobrze zrozumiałem. Taka metoda „cichej weryfikacji” zapobiega „morzu” nieporozumień, kłótni i sporów. Gdy jednak obiektywna różnica zdań istnieje, klimat ciszy pomaga w przyjęciu swych odmienności. W ciszy nawet dwie największe odmienności mogą wejść w stan głębokiego zjednoczenia przenikniętego miłością.   

Adwentowa cisza pomaga odkryć zaskakujący fakt: Bóg istnieje. Eureka! Dzięki temu "wewnętrznemu odkryciu" zostajemy uwolnieni od szatańskiej pokusy bycia „zapędzonym zbawicielem siebie i świata całego”; zaczynamy na serio zwracać się do Boga. Ale nie na tym koniec. To dopiero początek „przygody wiary”. 

Kolejnym krokiem, możliwym dzięki łasce Adwentu, jest odchodzenie od postawy „natarczywej miłości”. Jest to swoisty „pęd wewnętrzny”, aby Boga i drugiego człowieka za wszelką cenę zmusić do tego, co postrzegamy jako dobro. Takie agresywne napastowanie uniemożliwia przyjęcie najlepszego daru, który Bóg pragnie udzielić w danej sytuacji. Jednocześnie niebezpieczne jest zmuszanie  do „kochania Boga”. Takie podejście często wywołuje skutek dokładnie odwrotny.  

Adwent pomaga w kształtowaniu się zdrowo rozumianej wiary. Cechą charakterystyczną takiej wiary jest ufne przedkładanie Bogu stanu swego serca, zaś wobec ludzi na plan pierwszy wysuwa się postawa pokornego świadectwa. W ten sposób człowiek niczego nikomu nie narzuca, zarazem z miłością otwiera swoje serce. Następnie Bóg lub drugi człowiek niejako otrzymuje „pole do działania” wedle swego rozumienia dobroci w danej sytuacji życiowej.

Pięknym wyrazem takiej postawy jest ewangeliczny celnik. Nie nakazywał Jezusowi, co ma robić, lecz jedynie szczerze przedstawił troskę swego serca: „Panie, sługa mój leży w domu sparaliżowany i bardzo cierpi” (por. Mt 8, 5-11).   Setnik miał w sobie głęboką pokorę. Ufał, że Jezus sam będzie wiedział, co należy w odpowiedzi uczynić. W żaden sposób nie narzucał się i nie był natarczywy. Jednocześnie setnik był przekonany, że Jezus ma moc uczynić poprzez „słowo na odległość” to, co uzna za najlepsze.  W odpowiedzi Jezus dokonał uzdrowienia i pochwalił głębię wiary setnika.

Ten ewangeliczny epizod pozostanie jedynie piękną opowieścią, bez możliwości wdrożenia w życie, jeśli cechą charakterystyczną naszej codzienności będzie „ciągłe gadanie” i „nieustanny pęd”. W Adwencie otrzymujemy „łaskę czasu”, która pomaga nam nieco „przystopować” i wejść w klimat ciszy. Wyciszona wiara, przeniknięta „ukochaniem miłości” i „poszanowaniem wolności”, pozwala „wiele nowego” usłyszeć i zobaczyć. Dzięki temu nasze życie coraz bardziej zostaje osadzone w rzeczywistości; nasza modlitwa staje się środkiem, przy pomocy którego Bóg daje to, czego najbardziej potrzeba.    

1 grudnia 2014 (Mt 8, 5-11)